دوشنبه 31 شهریور 1399

علل کم خونی | راهکارهای درمانی کم خونی مخصوصا در بارداری

بیماریها ، علل و راه های درمانی کم خونی در خدمت شما هستیم. با ما همراه باشید.

 

 

درمان کم خونی با غذا

بهترین قرص آهن برای درمان کم خونی ، علل کم خونی

 

 

دلایل اصلی کم خونی چیست و چگونه درمان می شود؟

یکی از بیماری‌های شایع عصر حاضر که اغلب ما اطلاعاتی درباره آن داریم و خودمان یا اطرافیانمان مدتی به آن مبتلا بوده‌ایم کم‌خونی است. ابتلا به کم‌خونی دلایل زیادی دارد اما یکی از آنها ریشه در تغذیه فرد دارد که می‌توان با رعایت تغذیه مناسب، از بروز آن جلوگیری کرد.

 

اما برای ابتلا نشدن به کم‌خونی چه باید کرد؟

چه وقت متوجه می‌شویم کم‌خون هستیم و در این صورت چه بایدبکنیم و به‌طور کلی بهترین راه‌های پیشگیری و درمان کم‌خونی چیست؟ در این خصوص با دکتر پیام فرحبخش گفت‌وگو کرده‌ایم که می‌تواند پاسخگوی سؤالات شما باشد.

 

زمانی که مبتلا به کم‌خونی می‌شویم گلبول‌های قرمز خون کم می‌شوند که این کاهش نیز چندحالت دارد:

بزرگ‌شدن گلبول‌های قرمز: بعضی کم‌خونی‌ها به‌علت بزرگ‌تر‌بودن اندازه طبیعی گلبول‌های قرمز است. این کم‌خونی‌ها معمولا بر اثر کمبود ویتامین ب۱۲و اسیدفولیک ایجاد می‌شوند.

کوچک‌شدن گلبول‌های قرمز: در نوع دیگری از کم‌خونی اندازه گلبول‌های قرمز کوچک‌تر از حد طبیعی خود می‌شود. کم‌خونی‌های ناشی از فقر‌آهن در این دسته جای می‌گیرند.

 

گلبول‌های قرمز در اندازه طبیعی خود هستند: بعضی کم‌خونی‌ها مربوط به اندازه گلبول‌های قرمز نیستند؛ یعنی اندازه گلبول‌های قرمز طبیعی است و این نوع کم‌خونی‌ها اغلب به‌دنبال خونریزی یا از بین‌رفتن سلول‌های خونی به‌وجود می‌آیند.

تغییر رنگ گلبول‌های قرمز: یکی دیگر از کم‌خونی‌ها مربوط به زمانی است که رنگ گلبول قرمز کاهش پیدا می‌کند.

 

آنمی(کم‌خونی) ناشی از تغذیه نامناسب: کم‌خونی‌های ناشی از کمبود یا فقر‌آهن، مس، اسیدفولیک و ویتامین ب۱۲ در این دسته قرار می‌گیرند. در این نوع از کم‌خونی رنگ گلبول‌های قرمز تغییر نمی‌کند.

 

کمبود آهن

یکی از شایع‌ترین دلایل کم‌خونی، فقر آهن است که در بعضی گروه‌های سنی بیشتر دیده می‌شود؛ مثلا زنان در دوران بارداری بیشتر در معرض ابتلا به این نوع کم‌خونی قرار می‌گیرند.

 

در دوران بلوغ (به‌ویژه دختران) هم احتمال ابتلا به این نوع کم‌خونی‌ها بیشتر است. به علاوه امکان ابتلای افرادی که در سن رشد هستند به این نوع کم‌خونی زیاد است. حتی افرادی که به‌طور حرفه‌ای ورزش می‌کنند هم به‌دلیل انجام حرکات سنگین ورزشی، گلبول‌های قرمزشان از بین می‌رود و احتمال ابتلا به این نوع کم‌خونی در آنان بیشتر می‌شود.

 

علائم کم‌خونی

کم‌خونی اغلب به‌صورت رنگ‌پریدگی صورت یا مخاط، مانند مخاط چشم، بی‌حالی، ضعف، سرگیجه، تنگی نفس یا اختلالات خلقی ظاهر می‌شود که این علائم به‌دلیل اختلال در خون‌رسانی به ارگان‌های مختلف است. همچنین با توجه به اینکه کار گلبول‌های قرمز حمل اکسیژن به ارگان‌هاست، وقتی گلبول‌های قرمز کم می‌شوند اکسیژن کافی به ارگان‌ها نمی‌رسد و به همین دلیل نمی‌توانند به‌خوبی کارشان را انجام دهند؛ بنابراین افرادی که از این نوع کم‌خونی رنج می‌برند معمولا احساس خستگی، بی‌حالی و ضعف دارند.

 

کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین

معمولا این نوع کم‌خونی‌ها زیاد شایع نیستند چون ویتامین ب۱۲و اسید فولیک در منابع حیوانی بیشتر یافت می‌شود. افرادی که گیاهخوار هستند و گوشت را از برنامه غذایی خود حذف می‌کنند، بیشتر در معرض کمبود ویتامین ب ۱۲قرار می‌گیرند.

 

البته اگر کسی که کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲دارد اسید‌فولیک مصرف نکند بیماری‌اش کاملا درمان نمی‌شود.

در کم‌خونی‌های ناشی از کمبود مس هم معمولا با دریافت مکمل مورد نیاز، مشکل برطرف می‌شود؛ البته شیوع این نوع کم‌خونی نسبت به کم‌خونی‌های دیگر کمتر است، درصورتی که بیشترین کم‌خونی‌ها متعلق به کم‌خونی‌های ناشی از فقرآهن است.

 

دوران بارداری

با توجه به اینکه در دوران بارداری تغییرات فیزیولوژیک زیادی در بدن اتفاق می‌افتد، حجم خون هم افزایش می‌یابد؛ بنابراین نسبت گلبول‌های قرمز به قسمت مایع خون، کمتر می‌شود و درواقع چون خون رقیق‌تر است، شخص با کم‌خونی مواجه می‌شود؛ پس در دوران بارداری، شخص درصورت لزوم و با مشورت پزشک باید از مکمل‌های آهن استفاده کند.

 

به‌طور کلی در درمان انواع کم‌خونی ۳ تا ۷روز طول می‌کشد تا سطح هموگلوبین خون بالا بیاید و وضعیت کم‌خونی تا حدودی بهبود پیدا کند.

بنابراین اگر شخص، کم‌خونی ناشی از فقرآهن دارد حتما باید بین ۳تا ۶‌ماه دارو مصرف کند تا ذخایر بدنش جبران شود.

 

به علاوه اگر کم‌خونی به‌موقع درمان نشود، علائم آن به مرور بیشتر و بدن کمبود و ضعف بیشتری را متحمل می‌شود.

 

درمان انواع کم‌خونی

درمان کم‌خونی‌های ناشی از کمبود آهن، اصلاح شیوه تغذیه است. برای این کار هم باید مصرف منابع غذایی حاوی آهن را افزایش دهیم.منابع تغذیه‌ای حاوی آهن در ۲دسته قرار می‌گیرند:

 

غذاهایی که منبع آهن آنها «هم» (آهن به زبان یونانی) است که این نوع آهن در انواع گوشت‌ها یافت می‌شود؛ مثلا گوشت، مرغ، ماهی و انواع غذاهای دریایی که جذب آهن از این نوع مواد غذایی نسبتا خوب است.

 

غذاهایی که منبع آهن آنها «غیر‌هم» است که این نوع آهن را می‌توان در انواع سبزی‌ها ازجمله اسفناج، جعفری و حبوباتی مانند عدس جست‌وجو کرد. ولی جذب آهن از این نوع مواد غذایی کمتر است، به همین دلیل نقش زیادی در جبران کم‌خونی ندارند و بهتر است افرادی که کمبود آهن دارند از طریق خانواده گوشت‌ها، کمبود آهن خود را جبران کنند.

البته اگر کمبود آهن با تغذیه جبران نشود باید از مکمل‌های غذایی استفاده کنیم که معمولا به‌صورت قرص، کپسول، شربت و آمپول‌های حاوی آهن تجویز می‌شود.

 

تغذیه و کم‌خونی

برای پیشگیری از کم‌خونی علاوه‌بر داشتن سبک زندگی سالم و انجام ورزش، تغذیه هم نقش مهمی ایفا می‌کند. اگر بخواهیم دچار کم‌خونی ناشی از فقرآهن نشویم باید حتما از منابع آهن، اسیدفولیک و ب۱۲ استفاده کنیم که می‌توان آنها رادر لبنیات، میوه و سبزیجات یافت.

 

البته خانواده گوشت‌ها هم بسیار مهمند زیرا هم منبع غنی از ویتامین ب۱۲هستند و هم آهن.افرادی که گیاهخوارهستند، ابتدا از لحاظ تامین ویتامین ب۱۲مشکلی ندارند اما بعد ۳ تا ۵ سال به مرور این ویتامین را از دست می‌دهند و بدین‌ترتیب مشکلاتی مانند کم‌خونی خواهند داشت. ولی گیاهخوارهایی که از شیر، تخم‌مرغ و لبنیات استفاده می‌کنند معمولا دچار کمبود خاصی در این زمینه نمی‌شوند.

 

در واقع باتوجه به اینکه کمبود هموگلوبین باعث کم‌خونی می‌شود یکی از راه‌های جلو‌گیری از آن تقویت بدن با تغذیه مناسب است؛ بنابراین بهترین کار در این خصوص خوردن غذاهای خونساز است؛ یعنی غذاهایی که طبیعت آنها گرم و مرطوب است؛ مثل دیزی که طبع آن، هم گرم است و هم مرطوب.

 

میوه‌هایی مانند انگور، به‌ویژه شیره آن هم برای خونسازی‌ بسیار مناسب است. غذاهایی که سبزیجاتی مانند شنبلیله دارند هم در درمان کم‌خونی بسیار مؤثرند؛ مانند اشکنه.

خوردن کباب و انواع گوشت هم خونساز است. البته برخلاف نظر عموم، مبنی بر خونساز بودن جگر، جگر خونساز نیست ولی اغلب دوای خوبی محسوب می‌شود، نه غذایی خوب؛ یعنی فرد هنگام بیماری می‌تواند از آن استفاده کند، ولی به‌عنوان غذای روزانه نمی‌توان زیاد از آن استفاده کرد چون خون را غلیظ می‌کند.سبزیجاتی مثل کرفس و اسفناج یا غذاهایی حاوی کشک مانند کشک بادمجان و خشکباری مانند پسته و خرما هم بسیار خونساز هستند.

 

راه کارهایی برای درمان کم خونی

کم خونی، وضعیتی است که درآن ، تعداد یا اندازه گلوبولهای قرمز یا مقدارهموگلوبین موجود درخون کاهش یافته و تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن بین خون و سلول ها دچار اختلال می شود .

 

 

درمان کم خونی با عسل

درمان کم خونی دکتر روازاده

 

 

از علل ایجاد کننده کم خونی می توان کمبودهای تغذیه ای ، خون ریزی ، ناهنجاری های ژنتیکی ، بیماریهای مزمن یا مسمومیت های دارویی را نام برد .

منظور از کم خونی های تغذیه ای ، کم خونی هایی است که در اثر دریافت کم مواد مغذی ایجاد می شوند .

 

از مهم ترین مواد غذایی جهت خون سازی ، که کمبود آن در خون بدن موجب بروز کم خونی می شود می توان به آهن ، ویتامین B12 و اسید فولیک اشاره کرد که از بین آنها کم خونی ناشی از فقر آهن یکی از شایع ترین نوع کم خونی تغذیه ای است .

 

کم خونی ناشی از فقر آهن

فقرآهن یکی از شایع ترین اختلالات تغذیه ای در کشور های در حال توسعه و مهمترین نوع کم خونی تغذیه ای در کودکان و زنان ، در سنین باروری است که با ایجاد گلبول های قرمز کوچک و کاهش میزان هموگلوبین مشخص می شود . اگر چه پیامدهای اقتصادی و اجتماعی کم خونی فقرآهن به صورت کمّی محاسبه نشده ولی لازم است به این نکته توجه شود که این بیماری سبب اتلاف منابع و مراقبت های بهداشتی ، کاهش بهره وری در اثرافزایش میزان مرگ و میر ، ابتلا به بیماری در مادران و کودکان و بالاخره کاهش ظرفیت جسمی و روانی در بخش بزرگی از جامعه می شود .

 

میزان نیاز به آهن

میزان نیاز به آهن براساس سن ، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متفاوت است . مثلاً زنان باردار به علت افزایش حجم خون ، رشد جنین و جفت ، و سایر بافتها به آهن بیشتری نیاز دارند . به همین دلیل بیش از سایرین در معرض خطر کم خونی قرار دارند .

 

در شیر خواران – در صورت سلامت مادر- ، میزان آهن موجود در شیر مادر برای ۴- ۶ ماه اول زندگی کافی است ولی در مورد نوزادانی که با وزن کم متولد می شوند ذخایرآهن کم بوده و باید بعد از ۳ ماهگی آهن اضافی به صورت قطره خوراکی خورانده شود . همچنین بستن پیش از موقع بند ناف نیز به دلیل اینکه نوزاد را از یک سوم کل خونش محروم می کند خطر فقر آهن را افزایش می دهد .

 

دلایل فقر آهن

دلایل گوناگونی برای فقر آهن وجود دارد که از آن جمله می توان به علل زیر اشاره کرد :

۱ – دریافت نا کافی آهن به دلیل رژیم غذایی مورد استفاده ای که در آن آهن کمی وجود دارد ، مانند بعضی از رژیم های گیاه خواری .

 

۲ – جذب ناکافی آهن در اثر اسهال ، کاهش ترشح اسید معده ، مشکلات گوارشی یا تداخلات داروئی ( داروهایی مثل کلستیدامین ، سایمتیدین ، پانکراتین ، رانیتیدین و تتراسایکلین. )

۳ – افزایش نیاز به آهن برای افزایش حجم خون در دوران نوزادی ، نوجوانی ، بارداری و شیر دهی .

 

۴ – خون ریزی زیاد در دوران عادت ماهانه ، در اثر جراحات و ناشی از هموروئید ، بیماری های بدخیم یا انگل ها .

کمبود آهن در مردان بزرگسال معمولاً در اثر از دست دادن خون است .

 

علائم کم خونی ناشی از فقر آهن

بعضی از علائم کم خونی آهن عبارتند از :

۱ – رنگ پریدگی زبان و مخاط داخل لب و پلک چشم

۲ – خستگی زود رس

۳ – بی تفاوتی

۴ – سرگیجه و سردرد

۵ – خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست ها و پاها

۶ – حالت تهوع

۷ – در کم خونی های شدید گود شدن روی ناخن

 

درمان کم خونی ناشی از فقر آهن

برای درمان کم خونی چند روش وجود دارد که بهترین و کم خطرترین آنها استفاده می شود ؛ بهترین و کم خطرترین راه استفاده از مکمل های خوراکی است . درمان با نمک های ساده آهن ، چون سولفات فرو خوراکی ، کاملاً موثر بوده و به شکل قرص ، کپسول یا مایع است که مصرف آن ها باید تا چند ماه ادامه یابد .

 

چنانچه این قرص ها با معده خالی مصرف شوند ، جذب آنها بهتر و بیشتر صورت می گیرد ولی در این حالت سبب تحریک معده و بروز مشکلات گوارشی خواهند شد .

عوارض گوارشی ، ناشی از مصرف آهن نظیر تهوع ، دل پیچه ، سوزش قلب ، اسهال یا یبوست را می توان به حداقل رساند ؛ به شرطی که آهن را به میزان کم مصرف کرده و به تدریج به میزان آن افزود تا به حد مورد نیاز بدن برسد. بهتر است قرص آهن ، آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشی از آن کاهش یابد.

 

ویتامین Cجذب آهن را افزایش می دهد . به همین دلیل معمولاً مصرف ویتامینC به همراه آهن پیشنهاد می گردد . البته علاوه بر درمان دارویی باید به میزان آهن قابل جذب در غذا نیز توجه کرد.

 

جذب آهن غذا ، اغلب تحت تأثیر شکل آهن موجود در آن می باشد. آهن موجود در پروتئین های حیوانی مانند گوشت گاو، ماهی و پرندگان ( آهن هِم) بیشتر جذب می شود در حالیکه جذب آهن پروتئین های گیاهی مانند سبزی ها و میوه ها ( آهن غیر هم) کم تر می باشد.

 

باید توجه داشت که ویتامین C جذب آهن سبزی ها و میوه ها( آهن غیرهم) را بیشتر می کند. مصرف چای همراه یا بلافاصله بعد ازغذا نیز می تواند جذب آهن را تا ۵۰ درصد کاهش دهد.

 

منابع غذایی آهن دار

منابع غذای آهن دارعبارتند از جگر، قلوه ، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخم مرغ ، سبزی های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری ، اسفناج و حبوبات ؛ مثل عدس و لوبیا، هم چنین میوه های خشک ( برگه ها) به خصوص برگه زرد آلو و دانه های روغنی.

 

عوامل افزایش دهنده جذب آهن و منابع غذایی آنها

۱٫ اسید سیتریک و اسید اسکوربیک ( ویتامینC) که درآلو، خربزه، ریواس، انبه، گلابی، طالبی، گل کلم، سبزی ها ، آب پرتقال، لیمو شیرین ، لیمو ترش، سیب و آناناس وجود دارند، می توانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند-.

 

۲٫ اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج ، سیب زمینی، چغندر، کدو تنبل ، گوجه فرنگی، کلم پیچ و شلغم موجود است ، سبب افزایش جذب آهن می شود.

۳٫ محصولات تخمیری مثل سس سویا نیز در این دسته از عوامل گنجانده می شوند.

 

توصیه های زیر را به کار بندید :

۱٫ استفاده از غذاهایی که غنی از آهن می باشند.

۲٫ فاده از منابع غذایی حاوی ویتامین در هر وعده غذایی ، جهت جذب بهتر آهن ( مثل پرتقال، گریپ فروت، کوجه فرنگی، کلم، توت فرنگی، فلفل سبزو لیمو ترش)

 

۳٫ اندن گوشت قرمز، ماهی یا مرغ در برنامه غذایی .

۴٫ پرهیز از مصرف چای و قهوه همراه یا بلافاصله بعد از غذا

 

۵٫ برطرف کردن مشکلات گوارشی و یبوست

۶٫ تصحیح عادات غذائی غلط ( مثل مصرف مواد غیر خوراکی مانند خاک ، یخ )

 

۷٫ مشاوره با پزشک و متخصص تغذیه جهت پیش گیری به موقع و یا بهبود کم خونی

۸٫ استفاده از نان هایی که از خمیر ورآمده تهیه شده اند

 

۹٫ استفاده از خشکبار مثل توت خشک ، برگه آلو، انجیر خشک و کشمش که منابع خونی از آهن هستند.

۱۰٫ استفاده ازغلات و حبوبات جوانه زده .

 

۱۱٫ شست وشو و ضد عفونی کردن سبزی هایی که استفاده می کنید.

۱۲٫ شستن کامل دست ها با آب و صابون ، قبل از تهیه مصرف غذا و پس ازهر باراجابت مزاج .

 

۱۳٫ مصرف روزانه یک قرص آهن از پایان ماه چهارم بارداری تا سه ماه پس از زایمان در زنان باردار.

۱۴٫ مصرف قطره آهن هم زمان با شروع تغذیه تکمیلی تا پایان ۲ سالگی در کودکان .

 

” آشپزی ویژه “

سالاد شاهی آبی ( برای افراد کم خون )

 

مواد لازم :

۴ فنجان
شاهی آبی یا اسفناج تازه خام،

۲ فنجان
گوجه فرنگی گیلاسی یا تزیینی،

۵ تا ۶ عدد
سیب زمینی استانبولی،

نصف فنجان
مغز تخمه آفتاب گردان،

۳ قاشق غذا خوری
پنیر خامه ای ،

۱-۲ قاشق غذا خوری
سرکه سیب،

۱ قاشق غذا خوری
شکر و یا عسل،

۲ قاشق غذا خوری
کنجد بو داده،

۱ فنجان
لوبیای قرمز پخته،

این سالاد مملوازویتامین های B ,C,K و هم چنین سرشارازاملاح معدنی وآهن است.بنابراین افراد کم خون یاAnemic می توانند از این سالاد خوش مزه بهره های بسیاری ببرند .

اگر شاهی آبی در دسترس نبود می توانید از اسفناج تازه خام استفاده کنید.

 

طرز تهیه

سیب زمینی استانبولی را در آب جوش بپزید و سعی کنید در موقع پوست کردن آن را یک اندازه و یک شکل در آورید. وقتی سیب زمینی را آب پز کردید بگذارید تا خنک شود.

شاهی آبی یا اسفناج را پاک نموده و بشویید . وقتی خشک شد آنها را مانند کاهو خرد کنید و کنار بگذارید.

 

سپس در ظرفی جداگانه ، شاهی آبی یا اسفناج را با گوجه فرنگی ، سیب زمینی، لوبیای قرمزپخته ، مغز تخمه و کنجد بود داده با هم مخلوط کنید.

برای سس سالاد از یک شیشه خالی دردار استفاده کنید . پنیرخامه ای ، سرکه ، شکر ( یا عسل ) را در آن بریزید ، درِ شیشه را محکم ببندید و خوب تکان دهید . سپس کمی نمک و فلفل به آن بیفزایید و دوباره خوب تکان دهید . می توانید کمی ماست نیز به آن اضافه کنید . سس را روی سالاد بریزید ، به مدت ۱۰ دقیقه در یخچال بگذارید و سپس میل کنید.

برای خاصیت بیش تر این سالاد ، جوانه ماش ، جوانه شبدر و حتی عدسی پخته به آن بیفزایید.

 

 

درمان کم خونی دکتر خیر اندیش

علت کم خونی بدن

 

علل کم خونی | راهکارهای درمانی کم خونی مخصوصا در بارداری

 

منبع:salamatnews.com/ تبیان / عصرایران / بیتوته

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.